ДИСТРОФИЯ

ДИСТРОФИЯ (дис… ва юн. trophe — овқат, озикланиш) — ҳужайра ва тўқималарда моддалар алмашинуви бузили-шининг патоморфологик ва патофизиологик ифодаси; илгари дегенерация — айниш деб аталган. Дистрофия кўпгина (айниқса яллиғланиш билан кечадиган) касалликларнинг ривожланиш негизи ҳисобланади. Инфильтрация ва шимилиш (мас, неврозда буйрак каналчалари эпителийсига оқсил шимилиши, атеросклерозда артерияларнинг ички пардасига липоидлар шимилиши), оқсиллар синтезининг бузилиши, ёглар ва углеводларнинг оқсилларга айланиши ёки оқсиллар ва углеводларнинг ёгларга айланиши (трансформация) Д. нинг ривожланиш механизмларидир. Бу механизмлар хилма-хил: ҳужайранинг ауторегуляцияси ферментатив жараёнларнинг ўзгариши рўй беради; овқатланиш тартибининг издан чиқиши гипоксияга олиб келади — бу кўпроқ кузатилади; овкатланишнинг эндокрин ёки нерв системаси томонидан идора этилишининг бузилиши — бу нейроген ва эндокрин Дистрофияга олиб келиши мумкин. Дистрофияга асосан хўжайра ҳамда хўжайрааро трофиканинг бузилиши, қон ва лимфа айланиши ёки иннервациянинг издан чиқиши, гипоксия, инфекция, интоксикация, гормонлар ва ферментлар балансининг ўзгариши ҳамда ирсий омиллар сабаб бўлади. Дистрофияда моддалар алмашинуви ўзгариб, айниган, парчаланиб улгурмаган моддалар ҳужайралар ва ҳужайралараро сатҳ ҳамда тўқималарда тўпланиб қолади. Моддалар алмашинувининг қайси тури кўпроқ бузилганига қараб оқсил, ёғ, углевод ва минерал Д. си фарқ қилинади.

Оқсил Дистрофияси (диспротеионоз)да ҳужайралар ёки ҳужайралараро сатхларга нотўғри синтезланган оқсилларнинг патологик шакллари, тўқиманинг тузилишига кирадиган оқсилнинг парчаланиши, баъзан оқсил физик-кимёвий хусусиятларининг ўзгариши (гиаминоз, амилоидоз ва б.) натижасида организмда оқсил тўпланади.

Ёғ Д. си (липидоз)даёғ деполаридаги ёғ камаяди ёки кўпаяди, одатда, аслида липидлар бўлмайдиган жойларда ҳам улар пайдо бўлади, ҳужайра ва тўқималардаги липидлар миқцори ниҳоятда камайиши озғинлик (кахексия)га, ёғ захирасининг ортиб кетиши семиришга, ёғ босишга олиб келади.

Углевод Дистрофияси гликоген ва мукополисахаридлар ҳосил бўлиши балансининг бузилиши билан кечади (бу ҳолат қандли диабет)да яққол кўринади.

Минерал Дистрофиясида калий, кальций, темир ва б. алмашинуви бузилади. Дистрофия аломатлари пайдо бўлганда дарҳол шифокорга мурожаат қилиб қунт билан даволаниш тавсия этилади (яна қ. Али-ментар дистрофия).